AskGib Pictures presents
RakiplerAnlaştığında
Sınır laboratuvarları yavaşlama konusunda aynı şeyi söylemeye başladı. Birbirine tahammül edemeyen şirketler tesadüfen aynı noktada buluşmaz. Tarihte bunun bir adı var ve bu ad hiçbir zaman halk için iyi bitmedi.
Written by Gibril Bachouchi14 Eylül 2026Running time 6 min
Rakipler Anlaştığında
Yapay zekâ endüstrisinin tepesinde tuhaf bir şey oluyor.
Sınır laboratuvarları yavaşlamaktan söz etmeye başladı. Sürümler arasında daha uzun aralıklar. Bir model çıkmadan önce daha fazla test. Daha az yarış, daha çok mola. Ve aynı nefeste, hükümetlerin de aynı sayfada buluşması için bir çağrı.
Bunlar birbirlerinin araştırmacılarını çalan, birbirlerine dava açan ve basına birbirleri aleyhine bilgi sızdıran şirketler. Neredeyse hiçbir konuda anlaşamıyorlar. Şimdi ise birkaç ay arayla hepsi aynı fikre varmış durumda.
Beni ilgilendiren kısım bu. Yavaşlama değil. Anlaşma.
Rakipler tesadüfen aynı noktada buluşmaz
Birbirinden hoşlanmayan insanlar birdenbire aynı şeyi söylediğinde, genellikle yalnızca iki açıklama olur.
Birincisi, bizim bilmediğimiz bir şeyi bildikleri.
İkincisi, çıkarlarının aynı hizaya gelmiş olması. Kimse koordine etmedi. Zemin hepsinin altında aynı anda kaydı ve aynı hamle her biri için en iyi hamle oldu. Düşmanlar bile tahtayı okuyabilir. Bir yönde kazanmaya devam etmenin açıkça yolu olduğunda, hepsi o yöne gider ve bunu yapmak için birbirlerini sevmeleri gerekmez.
Çoğu zaman ikisi de biraz doğrudur. İşte anlatabileceğim iki hikâye ve ikisinin de neden doğru olduğunu düşündüğüm.
Birinci hikâye: plato
Sınır, azalan getirilere çarpıyor.
Laboratuvarlar modellerini hâlâ iyileştiriyor. Sadece piyasanın fiyatladığı hızda değil. Eğitim koşuları milyarlarca dolara mal oluyor. Yatırımcılar her neslin bir öncekinden bir sıçrama olmasını bekliyor ve bu sıçramaları göstermek giderek zorlaşıyor. Bir kıyaslamada birkaç puan daha yüksek skor alan bir model, iki katına çıkan bir değerlemeyi haklı çıkarmaz.
O dünyada "güvenlik için yavaşlıyoruz" çok işe yarar bir cümle. Teknik bir tavanı ahlaki bir tercihe dönüştürüyor. Değerlemeyi koruyor, nakdi saklıyor ve eğrinin hâlâ bir eğri olup olmadığını öğrenene kadar şirketi halka açık piyasalardan uzak tutuyor.
Eğer olan buysa, yavaşlama bir karar değil. Karar kılığına girmiş bir tarif.
İkinci hikâye: çekmece
Tam tersi. Laboratuvarların içeride önemli ölçüde daha iyi bir şeyi var ve bunu yayınlamak istemiyorlar.
Özerk akıl yürütmede daha iyi. Kodlamada daha iyi. Kendini geliştirmede ya da kendi kopyalarıyla koordinasyonda daha iyi. Bunu açıkça yayınlarsanız, açık ağırlıklı ekosistem ve Çinli laboratuvarlar onu inceler, yeniden üretir ve bir yıl içinde onda bir fiyatına piyasaya sürer. Birkaç hafta önce bu döngünün artık ne kadar hızlı döndüğü hakkında yazmıştım. Kapalı sınır ile açık sınır arasındaki fark aylarla ölçülüyor.
Dolayısıyla teşvik, en iyi şeyi çekmecede tutmak. İçeride kullanmak. Bir sonraki modeli ona yazdırmak. Bir alt katmanın erişimini satmak. Ve kamuya dünyanın hazır olmadığını söylemek.
Dario Amodei'nin son makalesi bu yöne eğiliyor. İzlediği riskler olarak özyinelemeli kendini geliştirmeyi ve özerk ajan sürülerini sayıyor. Bu, birinin bodrumda süper zekâ sakladığı anlamına gelmez. Belki sadece testlerde, güvenlik çalışmalarının kapasite çalışmalarına yetişemediğini fark edecek kadar tuhaf davranış görmüşlerdir. Ama dikkatlerinin nerede olduğunu gösteriyor ve o yer plato değil.
İkisi de doğru
Bu iki hikâye birbiriyle yarışmıyor.
Kamuya açık sınır bir platoda dururken özel sınır hareket etmeye devam edebilir. Bugün satın alabileceğiniz model yavaş gelişiyor. Onu eğiten iç sistem hızlı gelişiyor. Laboratuvarlar yavaşladıklarını söylerken yalan söylemiyor. Sadece hangi sınırdan söz ettiklerini belirtmiyorlar.
Bunları bir araya koyunca, hizalanma için bir komploya gerek kalmıyor. Her laboratuvar aynı maliyet eğrisiyle, aynı kopyalanma riskiyle ve aynı yatırımcılarla karşı karşıya. Aynı hamle hepsi için en iyi hamle oldu. Asla aynı sahneyi paylaşmayacak insanlar aynı metinden okur hâle geliyor, çünkü metin sadece tahtanın ödüllendirdiği şey.
Dönüş
Yavaşlamanın gizlediği üçüncü bir şey var ve bence en büyüğü bu.
Modeli satmak işe yaramıyor. Artık değil. Çinli laboratuvarlar buna yakın bir şeyi onda bir fiyatına satıyor ve ağırlıkları dağıtıyor. Birkaç ay gerisinde açık ağırlıklı bir ikizi olan bir ürün için sınır fiyatları isteyemezsiniz. Laboratuvarlar bunu biliyor. Yatırımcıları bunu biliyor. Dolayısıyla para başka bir yerden gelmek zorunda.
Ve tam olarak nereden geleceğini biliyorlar. Üç yıldır dünyadaki her şirket onlara kendi işinin verisini besliyor. İlaç keşfi süreçleri. Fabrika çizelgeleri. Hukuki dilekçeler. Tedarik zincirleri. Robot telemetrisi. Satış görüşmeleri. Kod. Belki ham veri değil, şartlar öyle diyor. Ama işin şekli: hangi sorular soruluyor, hangi cevaplar kabul ediliyor, darboğaz nerede, iyi bir sonuç neye benziyor. Bu, şimdiye kadar bir araya getirilmiş en değerli eğitim seti ve müşteriler onu bedavaya bir araya getirdi.
Dolayısıyla bir sonraki hamle belli. Zekâyı token başına satmayı bırakın, token'ın kullanıldığı şeyi satmaya başlayın. On bin biyoteknoloji ekibinin çalışmasını izlemiş bir laboratuvarın biyoteknoloji şirketlerine satış yapmasına gerek yok. Kendisi biyoteknoloji olabilir. Aynısı üretim, robotik, hukuk, finans ve lojistik için de geçerli. Her biri API işinden daha büyük bir pazar ve her biri laboratuvarın zaten sahip olduğu bilgiyle korunuyor.
"İçeride büyümek" dışarıdan bu şekilde görünüyor. Daha az kamuya açık sürüm. Daha çok dikey ürün. Ortaklıklar satın almalara, satın almalar rakiplere dönüşüyor. 2024'ün müşterileri 2027'nin hedefleri oluyor.
Kimse sebepsiz yere yavaşlamaz. Bir dönüşten önce yavaşlarsınız.
Ve aynı dönüşü aynı anda alan, sonra da hükümetten onlarla birlikte direksiyon kırmasını isteyen bir grup rakip? Tarihin bunun için bir kelimesi var. Bu kelime "güvenlik" değil.
Tarihin bunun için bir kelimesi var
Kimsenin bir şey imzaladığını söylemiyorum. Şeklin tanıdık olduğunu söylüyorum. Ve her ortaya çıktığında aynı üç kelimeyle satıldı: kalite, güvenlik, düzen.
1557, matbaa. İngiltere, Kitapçılar Loncası'na kraliyet beratı veriyor. Matbaacılar bir tekel elde ediyor. Taç, ülkedeki her matbaayı denetleyen ve ruhsatsız olanları ihbar eden bir lonca elde ediyor. İki taraf da buna düzen diyor. Halk 1695'te ruhsat yasasının yürürlükten kalkmasına kadar 138 yıl boyunca ruhsatlı kitaplar okudu. "Dünya hazır değil" cümlesi kitabın en eski cümlesi.
1815, Avrupa. Bir nesil boyunca savaşmış Rusya, Avusturya ve Prusya, Kutsal İttifak'ı kuruyor. 1819'da Karlsbad Kararnameleri üniversitelere ve gazetelere sansürcüler yerleştiriyor. Rakip imparatorluklar tek bir konuda anlaşıyor: kendilerinin altındaki hiç kimse örgütlenememeli. Karşı çıkanlar sürgüne gönderiliyor, hapse atılıyor ya da kenara itiliyor. 1848'e kadar sürüyor. O yıl bütün kıta aynı anda ayağa kalkıyor.
1892, demiryolları. Demiryolu baronlarına az önce bir düzenleyici verildi: Eyaletlerarası Ticaret Komisyonu. Adalet Bakanı olmak üzere olan demiryolu avukatı Richard Olney, bir demiryolu şirketi başkanına yazdığı mektupta komisyonun denetim konusundaki "halkın talebini tatmin ettiğini" ve bu denetimin "neredeyse tamamen kâğıt üzerinde" kaldığını söylüyor. Tavsiyesi: komisyonu yok etmeyin. Kullanın. O mektup, kendi yazdığı kurallarla düzenlenmek isteyen her endüstrinin kurucu belgesi.
1924, ampuller. Üç kıtada birbirinin rakibi olan Osram, Philips ve General Electric, Phoebus kartelini kuruyor. Hiçbir ampulün bin saatten uzun dayanmaması konusunda anlaşıyorlar ve biri bu süreyi aştığında birbirlerine ceza kesiyorlar. Bu, standartlaştırma olarak satılıyor. Ampuller daha önce 2.500 saat dayanıyordu. Tüketiciler on beş yıl boyunca aradaki farkın bedelini ödüyor. Savaş kartel dağıtana kadar.
1954, tütün. Büyük sigara üreticileri ortak bir "Açık Bildiri" yayımlıyor ve ortak bir araştırma komitesini finanse ediyor. Rakipler birlikte sağlık sorununu ciddiyetle inceleyeceklerine söz veriyor. Ardından kırk yıl boyunca "daha fazla araştırma gerekiyor" cümlesi geliyor. 1994'te yedi genel müdür Kongre'nin önünde yan yana oturuyor ve sırayla nikotinin bağımlılık yapmadığına yemin ediyor. Ortak güvenlik araştırması, gecikmenin ta kendisiydi.
1969, otomobiller. ABD Adalet Bakanlığı, General Motors, Ford, Chrysler ve onların ticaret birliğini, 1953'ten beri kirlilik kontrollerinin geliştirilmesini ve yaygınlaştırılmasını yavaşlatmayı kabul ettikleri için dava ediyor. Dava, uzlaşma kararıyla kapanıyor: itiraf yok, duruşma yok. Üç rakip, tek bir tempo, on altı yıl duman.
Her vakada aynı beş parça var. Rakipler anlaşıyor. Devletten de onlarla aynı fikre gelmesini istiyorlar. Gerekçe olarak güvenlik, kalite ya da düzen gösteriliyor. Fatura halka çıkarılıyor. Ve karşı çıkanlar sorunun kendisi gibi görülüyor.
Her zaman bitiyor. Her zaman geç bitiyor ve aradaki farkın bedelini her zaman halk ödüyor.
1990'larda lizin fiyatını sabitlerken kaydı alınan bir Archer Daniels Midland yöneticisi, sessiz kalması gerekeni yüksek sesle söyledi: rakip dostumuzdur, müşteri düşmanımızdır. Bir sınır laboratuvarında kimsenin bunu söyleyeceğini sanmıyorum. Ne söyleyecekleri de önemli değil. Kartelleri kötü adamlar kurmaz. Teşvikler kurar ve buradaki teşviklerin hepsi aynı yöne bakıyor.
Daha az güven, daha çok sahip olun
Peki sıradan bir insan ya da sıradan bir şirket bundan ne çıkarmalı?
Laboratuvarların kötü olduğu değil. Laboratuvar oldukları. Önlerindeki her yoğunlaşmış endüstri gibi davranacaklar ve doğru tepki her zamanki tepki: onlara bağımlılığınızı azaltın.
İyi haber şu: bu, tarihte ürünü şimdiden kenarlardan sızan ilk kartel. Açık ağırlıklar var. Çinli laboratuvarlar sınıra yakın modelleri onda bir fiyatına çıkarıyor ve ağırlıkları internete koyuyor. Geçen yıl sınırın sunduğu bir model, bu yıl bir dizüstü bilgisayarda çalışıyor. Bir kartel sattığı şeyi yavaşlatabilir. Sahip olmadığı şeyi yavaşlatamaz.
Bunun da bir önceği var. 1990'larda hükümetler ve bir avuç şirket güçlü şifrelemeyi kontrol etmek istedi. İhracat yasakları, anahtar emaneti, her telefonda devlet için yedek anahtar taşıyan bir çip. Sonra bir programcı şifreleme aracını açık kaynak olarak yayımladı, kod bir kitapta basıldı ve tartışma sona erdi. Bugün herkesin güçlü şifrelemesi var ve kimse izin istemiyor. Açık ağırlıklar, bir teknoloji sonra aynı hamle.
Burada bağımsızlık somut. İndirebileceğiniz bir modeli çalıştırın. Verinizi ulaşabileceğiniz yerde tutun. Değiştirebileceğiniz bir katmanın üzerine kurun. Her kapalı API'yi bir ev değil, kiralık bir oda gibi görün.
Bu neden hâlâ inşa edenler için iyi
Ben bu modellerin üzerine inşa ediyorum, dolayısıyla tarafsız bir gözlemci değilim. Ama bunun inşa eden herkes için iyi haber olduğunu düşünüyorum ve inşa etmesem de aynısını söylerdim.
İlerleme yavaşlıyorsa, bugünün modelleri üzerine kurulmuş araçlar olgunlaşma fırsatı buluyor. Bir uygulama, bir ajan, bir çerçeve; zemin yeniden kaymadan önce iyileşmek, kullanıcılarını bulmak, alışkanlığa dönüşmek için zaman buluyor. Üç yıl boyunca bir modelin üzerine kurulan her ürün altı ayda bir yeniden yazıldı. Daha yavaş bir tempo, inşa edenlerin ilk kez bir şeyi bitirebilmesi demek.
İlerleme yavaşlamıyor, sadece gizleniyorsa, o zaman kıt olan şey zekâ değil. Güven. Değerlendirme, köken, kesinlik, kontrol. Bir sistemin bir cevaba neden vardığını ve ona inanılıp inanılmayacağını bilme yolları. Çekmecedeki model ne kadar yetenekliyse, bu katman o kadar değerli. Çünkü kimse kontrol edemediği bir sistemi çalıştırmaz.
Ve sınır bir kartel gibi davranıyorsa, bağımsızlık insanların ödeyeceği bir özellik olur. İdeoloji olarak değil. Sigorta olarak.
Bir ürün artık nasıl görünmeli
Kendi okumamı ciddiye alırsam, neyi inşa edeceğimi değiştiriyor.
Modeli bir ürün değil, bir parça olarak görün. Değiştirilecek. İki kez. Öyle inşa edin ki onu değiştirmek bir yeniden yazma değil, bir yapılandırma değişikliği olsun. Ve kullanıcıların para ödediği şey bu değişimden sağ çıksın.
Açık ağırlıklı bir çıkış yolu tutun. Her özelliğin, biraz daha zayıf olsa bile, indirebileceğiniz bir modelde çalışan bir sürümü olmalı. Kapalı bir sağlayıcı şartlarını, fiyatlarını ya da kurallarını değiştirdiği gün, neyi kaybettiğinizi ve neyi koruduğunuzu zaten biliyor olmalısınız.
Tedarikçinize kendi işinizi öğretmeyin. Kapalı bir API'ye gönderdiğiniz şey, onun öğrendiği şeydir. Sizi siz yapan parçaları, verinizi, iş akışlarınızı ve değerlendirmelerinizi kontrol ettiğiniz altyapıda tutun. Genel işi dışarıya gönderin. Tedarikçiniz, öne geçmesinin parasını sizin ödediğiniz gelecekteki bir rakiptir.
Sadece cevabı değil, kontrolü de satın. Her model bir cevap üretebilir. Cevabın nereden geldiğini, sistemin ne kadar emin olduğunu ve neye baktığını gösterin. Cevap bir emtia. Makbuz ise ürün.
Bir sonraki dalgadan önce aracı bir alışkanlığa dönüştürün. Sınırdaki bir durak bir pencere. Onu sıkıcı olmak için kullanın: güvenilir, hızlı, insanların zaten çalıştığı yerlere entegre. Kalıcı olan sıkıcı olandır.
En iyi modelin satın alabileceğiniz model olmadığını varsayın. Çok daha güçlü bir sistemin çok az uyarıyla geldiği gün için tasarlayın. O günü atlatan ürünler, altlarında ne olursa olsun onu doğrulamayı, sınırlamayı ve açıklamayı zaten bilenlerdir.
Laboratuvarlar yavaşladıklarını söylemeye devam edecek. Yapay zekâ durmuyor. Açık ağırlıklar yetişmeye devam edecek. Sınır, ışıkta ya da karanlıkta hareket etmeye devam edecek. Rakipler anlaştığında doğru tepki onlara daha çok güvenmek değil. Onlara daha az ihtiyaç duymak.