Incipit tractatus XXIX
Tilluɣa n uḥraz n AI
Imudam n AI la ttuɣalen d lsas. Mi ara terxes tḥemmimt yerna tuget-itt, azal ara yeqqimen ad iruḥ ɣer yifarisen, iberdan n uxeddim, assiweḍ, laman d usemlil.
Written 27 Yulyu 2026 a reading of 4 minutes

"Ur ɣur-neɣ ara aḥraz. Ula d OpenAI ur ɣur-s ara."
Tilluɣa n uḥraz n AI
Mi d-teffeɣ tazmilt tagensant n Google deg 2023, aṭas n yimdanen rran-tt d tamuɣli taberkant kan.
Mi muqleɣ ɣer deffir, ɣur-i d yiwet seg tamawin tigejdanin i d-yennulfan deg tenheṛt n AI.
Mačči acku Google tettruḥu ad texṣer.
Maca acku teẓra ayen meqqren aṭas ɣef waya.
Amudam s timmad-is yebda yettuɣal d sselɛa i yezmer yal yiwen ad t-yaf.
Kraḍ n yiseggasen seld waya, ayen i d-tenna tezrawt-nni yuɣal iweɛṛ ad yettwazgel.
Mi ḥeḍreɣ Paris Open Source AI Summit yerna mmeslayeɣ akked wid yebdan tisura, imnadiyen, tikebbaniyin n lsas d yineflayen n yiciban, ffɣeɣ s tamuɣli niḍen ɣef wanda iteddu AI.
Ur ttamneɣ ara tura belli amennuɣ n uzekka ɣef anwa ara yesɛun amudam akk iḥercen.
Ɣur-i la nwala tazmert n tḥemmimt s timmad-is tettuɣal d lsas.
Umezruy yesken-aɣ-d ayen iḍerrun di taggara i yal lsas.
Tatiknulujit tettabaɛ talɣa i d-yettuɣalen s leɛmer.
Ttrisit tella zik d abaɣur n umennuɣ.
Ass-a tettwaḥsab d ayen ilaqen ad yili.
Asɛu n yiqeddacen yella zik d abaɣur n umennuɣ.
Asiḍen n usigna yerra-t d tanfa n yal ass.
Asekles yella ɣlay.
Tehri n ubriḍ tella txuṣṣ.
Tazmert n usiḍen tella d nadra.
Di taggara, akk uɣalen d ayen yellan s waṭas.
Azal ur ifukk ara.
Iruḥ kan ɣer umkan niḍen.
AI yettban d aḥric i d-iteddun deg yiwet n tedyant.
Electricity. Once a competitive advantage. Today it’s an expectation.
Ass-a nettuɣal d imsufen n yimktayen n usekyed.
Anwa amudam i ixemmemen akken iwata?
Anwa amudam i yettarun tangalt igerrzen?
Anwa amudam ara yerbeḥ di tebdart niḍen?
Isteqsiyen-a sɛan azal ass-a.
Ur umineɣ ara ad sɛun azal am ass-a deffir n mraw n yiseggasen.
Ayɣer yessewham uɣbalu yeldin mačči kan acku la d-yettawi amecwar.
Acku ibeddel lsas n tedrimt n usnerni.
Yal amudam amaynut isselmad win i d-iteddun.
Imnadiyen bennun ɣef uxeddim n wiyaḍ.
Tarrayin n usefrer ttfellilent deg unagraw meṛṛa.
Tikta teddunt s zzerb ɣef tikebbaniyin.
Umezruy yeskan-d belli mi ara d-teffeɣ tmusni ɣer berra, drus ma tuɣal ɣer deffir n tewwura iqqnen.
Aya ur d-yenni ara imudam iḥerzen ad ruḥen.
Yenna-d belli ad yiwɛir mliḥ ad teqqimeḍ d amezwaru i lebda.
Tilisa la tetteddu ɣer sdat.
Akk ttazalen deffir-s.
Di taggara, tilisa n yiḍelli tettuɣal d adda n uzekka.
Nwala aya iḍerru tikwal deg tegnatin n tiknulujit.
Drus n sebba i yellan ad nammen belli AI ad yili d amexḍi.
Yiwen n uzwir i d-yettuɣalen ass-a deg AI yella deg yal amkan.
GPU igerrzen ttawin-d AI igerrzen.
Aya d tidet ass-a.
Maca ayen i yesseḥbasen ass-a mačči d ayen ara yesseḥbsen azekka.
Software yella dima yettawi iman-is s zzerb ugar n hardware.
Iselkimen imezwura ḥwaǧen tixxamin timmad-nsent.
Tura tiliɣri deg uḥebbuḍ-ik tesɛa tazmert ugar-nsen.
Mačči acku tibawtliwin n tfizikt beddlent.
Acku tandisit tennerna.
AI iteddu deg yiwen n ubrid.
La nettwali-t yakan.
Asemẓi n yiseḍfan.
Asessef n tmusni.
Mixture-of-Experts.
Tiseddarin ur neččur ara.
Aselhu n KV-cache.
Tarrayin n lwelha igerrzen ugar.
Imseddayen n inference i yettwaferrnen.
Yal kra n wagguren, yiwen yettaf-d abrid amaynut akken ad d-yawi yiwet n tzemmar s drus n yiseḍfan, drus n tkatut yerna drus n tazmert.
Drus ma ad teḥbes talɣa-a.
Ayennat i d-yeḍrun ugar d amgired-is.
Imudam n 2030 zemren ad banen sɛan tamsefrert ur nettwaṛǧa ara ma nserwes-iten ɣer wid n ass-a.
Mačči acku hardware kan yuɣal igerrz mliḥ.
Acku di taggara nelmed amek ara t-nesseqdec akken iwata.
Ɣef waya ur ttamneɣ ara daɣen belli wid ara yerbeḥen ɣer sdat d tikebbaniyin n hardware n ass-a kan.
NVIDIA teselkem s tzemmar tameqqrant.
AMD tettkemmil asnerni.
Tikebbanit niḍen tezmer ad texdem am akken azekka.
Neɣ ahat tafat i d-iteddun ad d-teffeɣ si Ccin.
Neɣ si Turuft.
Neɣ si startup ur nessin ula d yiwen ar ass-a.
Semmus n yiseggasen d leɛmer di semi-conducteurs.
Intel tella zik tettban ur tezmir ara ad texṣer.
IBM tettban ur tezmir ara ad texṣer.
Cisco tettban ur tezmir ara ad texṣer.
Sun Microsystems tettban ur tezmir ara ad texṣer.
Tatiknulujit tesmekti-d wid iḥekkmen belli ur llin ara d igelliden i lebda.
On top now: NVIDIA
Deg wakud-nni, software ikemmel yettnerni.
Imudam ttuɣalen d imeẓyanen.
Inference yettuɣal d arxes.
Tiseddarin ttuɣalent d timsefrarin.
Di taggara, tikebbaniyin ḥebbsent ad sutrent GPU akk meqqren i zemrent ad aɣent.
Beddunt suturent hardware akk rxisen i izemren ad yesselkem axeddim-nsent.
Sakin ad d-yas usefrer niḍen.
Sakin wayeḍ.
Yerna wayeḍ.
Hardware yettnerni.
Software yettnerni s zzerb ugar.
Aya yettales.
Ɣur-i tafriqt i d-iteddun ur d-tawi ara kan imudam igerrzen.
Ad d-tawi imudam yettwasefreren i hardware ulmis.
Apple Silicon.
AMD.
NVIDIA.
Qualcomm.
Iselkamen RISC-V.
ASIC i yettwagan.
Ad d-nulfunt tikebbaniyin i yellan axeddim-nsent kan d asɣiwel meqqren n yiwet n twacult n yimudam ɣef yiwet n twacult n yiciban.
Akka i tettnerni tiknulujit.
Inagrawen n useqdec amatu ttuɣalen di taggara d inagrawen ulmisen.
Asmuzzeg yettawi-d tamsefrert.
Tamsefrert tettarra afaris d sselɛa n ssuq tamagnut, yettwafan am yifarisen niḍen.
Mi ara yuɣal ufaris d sselɛa tamagnut, yettbeddil umkan anda i d-yettlal wazal.
Ass-a, aṭas n tkebbaniyin n AI n sdat ttawint-d idrimen s uznuzu n yizmal.
Aya yesɛa lmeɛna mi ara teqqim tḥemmimt n sdat d nadra.
Maca nadra drus ma teqqim zdat n usnerni atiknulujan.
Mi ara nernun yimudam, rxisit yerna beddun ttwaselkamen deg yiselkimen n yimdanen, ssuma n yizmal ad tettwaḍeqqer ɣer ddaw.
Aya ur d-yenni ara inference ad yuɣal baṭel.
Ttrisit mačči baṭel.
Asekles n usigna mačči baṭel.
Tehri n ubriḍ mačči baṭel.
Lsas mazal yettawi-d tikebbaniyin timeqqranin.
Maca tikebbaniyin n lsas drus ma sɛant tadṛimt n yiwen kan i lebda.
Mi llan aṭas n wid yeznuzun, rbeḥ yettɣimi yettneqqis.
Imsaɣen ttafen tifratin niḍen.
Laman, asemlil d tanfa ttuɣalen sɛan azal ugar n uḥraz n yiwen kan.
Yezmer ad yeḍru yiwen n ubeddel deg AI.
Aznuzi n tḥemmimt tarawt ad yuɣal ur yemgarad ara s waṭas.
Azal ad iruḥ ɣer yifarisen, iberdan n uxeddim, laman, assiweḍ d usemlil.
Ahat tuccḍa akk tameqqrant i nxeddem d amman belli yiwen yufa yakan aḥraz ara yeqqimen.
Umezruy yeskan-d ayen niḍen.
Yal tanheṛt atiknulujit tebda s nadra.
Di taggara tettawi-d tuget.
Tuget tettbeddil ayen i ḥemmlen yimdanen.
Internet yerra talɣut tella s waṭas.
Anadi yuɣal yesɛa azal.
Asiḍen n usigna yerra lsas yella s waṭas.
Software yuɣal yesɛa azal.
AI yezmer ad yerr taḥemmimt tella s waṭas.
Kra niḍen ad yuɣal yesɛa azal.
Ur ssineɣ ara s tidet d acu i d "kra niḍen"-agi.
Ahat d assiweḍ.
Ahat d laman.
Ahat d aḥraz n wassaɣ akked umsaɣ.
Ahat d ayen ur d-nexdim ara deg wallaɣ ar tura.
Ayən i umi la ttamneɣ ugar d waya:
Amudam mačči d taggara n ubrid.
La yettuɣal d lsas.
Lsas drus ma ijemmeɛ amur akk meqqren n wazal i lebda.
Deffir n semmus n yiseggasen, nezmer ad nmuqel ɣer deffir yerna ad neḍsa acku numen belli taḥemmimt s timmad-is tezmer ad tili d aḥraz.
Umezruy drus ma yettarra tajmilt i wid yesɛan aḥbas n yiḍelli.
Yettarra tajmilt i wid i iẓran anda iteddu wazal i d-iteddun.