
Tabula 266 Yulyu 20267 min
Awi-d-uɣal tamukrasit tussridt
Igrikiyen xedmen-tt. Suis ɛad txeddim-tt. Tatiknulujit tamazgant tezmer ad tt-tesnerni. Ihi acuɣer mazal neǧǧa 500 n medden ad fernen i 70 imileyen?

Awi-d-uɣal tamukrasit tussridt
Tikkelt yiwet di rebɛa iseggasen, tetfernaḍ.
Tferneḍ isem seg tabdart drust n imdanen i, n tidet, ur zediɣen ara di temdint-ik, ur ssinen ara taɣiwt-ik, ur ad k-d-rrent telifun. Tedduyen ɣer tlemmast n unaman. Ferrnen ɣef tegtin n isaḍufen. Ferrnen ɣef tigatin. Ferrnen ɣef ileqḍen n imelyaṛen. Ferrnen ɣef isaḍufen i d-uran ilubiyyisten i ur tezriḍ ara i tinezzin werǧin texdameḍ.
Tqebbleḍ ahat 30% n wayen i xeddmen. Ur tqebbleḍ ahat 40%. Ula ur tezriḍ ara ɣef ay-yegran.
D nettan d ayen i naɣ tamukrasit di 2026. D, di tilawt, autocratie tafrunt n rebɛa iseggasen s tferqas n marketing.
| Aleɣ | Amḍan azur |
|---|---|
| Imenflen | ~50,000,000 |
| Imuwakkalen i d-ittwafranen | ~600 |
| Aselway / PM | 1 |
| Iqdiren imeqranen | ~10 |
Tamukrasit tamazgant tjebr imileyen n imenflen di umur n imxedmin n iɣtasen. Anaqib n ujebber d azal n 5 imileyen i 1.
The compression, to scale
Drawn to scale: about 50,000,000 voters, about 600 elected representatives, about 10 senior advisors and one president or prime minister.
Amedya akkamenz n Igrikiyen yella d usrid. Yal aɣeram ilelli yezmer ad iruḥ ɣer Tagrumma di Athanat. Yal aɣeram yefrren s yiman-is ɣef yal aɣtas ameqran, taggara, alelqim, tinefqit tunsibt, aselelqim n imaḍaren. Aball n 500, i ittarra agbur, yetwafraen s lqurɛa seg uɣrim. Iɛeggalen ttuɣalen-d. Ulac win ittfan tazmert n tilawit. Iɣtasen imeqranen yetwakraz-itent yal yiwen, yetwafarn-itent yal yiwen, yetwaxdam-itent sɣur imdanen i ad uɣalen d ifeḷḷaḥen d iqecceren mbaɛd setta n waguren.
Maca ssuffɣ ayen i d-illan Athanat. Tella tamdint tameẓẓit. Ɣef 30,000 n 60,000 n yergazen yesɛan tanesbaḍt, deg tmurt n 250,000 n 300,000 n medden. Timeẓẓiyin, iqqimen d imɣiwen ur yesɛin ara taɣuli. Seg 451 n snat n qbel Lmasiḥ, ilaq ad tesɛu yiwen yimawlan atinasiyen i yiwen seg yimdanen i d-iṭṭfen tanesbaḍt. Anagraw-a d tamɣart n yergazen mxelfen yeɛqel-d, ttmeslayen s tutlayt yewḥed, ttwasmiɣen s yiwen yiman, ttuɣalen ɣer yiwen wedrar. Ttnadin-t mebla amagur n uzeṛǧ, mebla ṭṭrib iqeddcen i ufran n yiwen wawal. *
Yuɣal ukud-nni, ttuɣal. Qabel tamukrasit, yiwen n yimawlan n teɣlibin yeqqim deg tmurt s-snat n 50 n yiseggasen. Deg 411 n snat n qbel Lmasiḥ, 400 n yergazen ilelli fellan wid n tmurt s uzyar. Deg 404, mbaɛd ma ffɣen Atinas deg wedrar n Sparta, 30 n yergazen sferɣen s teɣṛest u qteln kra n 1,500 n yiɣeramen deg ṛebɛa n useggas. Ticki-nni, tajmaɛt tenna-d uzzal-is: deg 427 n snat n qbel Lmasiḥ, Tagrumma tessuffeɣ ad tqetl akk yergazen n Mytilene, u tɛawed tesmeḥ-d tɣawsa azekka i wakken ad tt-tesrureɛ tikkelt-nniḍen. Deg 406, qtalen sitta n yiɣeramen imeqranen n yiɣeramen n ṭṭfen tanesbaḍt. Deg 399 n snat n qbel Lmasiḥ, tejmilt n yiɣeramen qtelen Suqrat. *
Aqqaɛ n tasertit yeqqim d ameqran: iɣeramen ur ttɛeddin ara tasertit-nsen i yiwen wemdan iqqimen, u yal tikkelt yettwaǧǧa wid i tt-ṭṭfen, ttuɣalen-d. Maca Athanat d tahmuqt belli tazmert tezmer ad tili. Mačči d tawinit ara tezmer ad tt-tnesxeḍ. *
Ruma yesɛa asentel n tɣaṛa ddaw-nni. Tagrumma n Senat tesɛa ṭṭaɛa n yergazen imeqranen, maca itrubunen n iplebsen zemren ad gadlen iɣtasen n Senat, ad d-snefen isaḍufen srid i medden, yerna sken iɣeramen ɛadi s lḥeqq aɣaramni n sacrosanctitas, ur ttuɣalen ad ttwawten, yerna ddnub ɣer yiwen seg-sen d ddnub n teneɣla. Iqunṣulen sɛan i yiwen useggas kan. Tazmert tetwabeṭṭu, tetwannaɣ, tetwakraz s wakud.
Deg tdeqsa kan. Deg uɣrim, yergazen imeqranen ssnulfun abrid i wakken ad ttɛeddin. Ttnaḍan imenzaɣ, u Ruma tesmeḥ-d ilugan timeɣṛaḍin ur ttɛeddin ara, acku ilugan imezwura ur ddaran ara. Ttnaḍan tafrat n uɣeṛɣer d aẓeṭṭa. Deg 133 n snat n qbel Lmasiḥ, imdanen n uɣrim n Senat sen-yawi yiwen n utrubun ad yegr yiwen-nniḍen, u deg useggas-nni i yettwaqtel Tibirius Gracchus, amesbedri, s tɣawsiwin n yergazen n Senat. Deg 59 n snat n qbel Lmasiḥ, yiwen n uqunṣul yella ad yefsex yal ǧǧ n ilugan s ulugan, s wakken ad yini belli yettɛass ilqayen n yiɣiḍ. Taggara-nni d tuqqna: ssuma n tmurt d ayen i d-yeqqimen deg tɣawsa n optimates, aɣelbanen n Senat, ɣer yal ussan. *
Ttnaḍan d tɣawsa. Sulla qqim fell-as deg Ruma s ṭṭuqal ɣer uqessi deg 88 n snat n qbel Lmasiḥ. Qeysar yuɣal-d yuɛawed deg 49, mbaɛd ma ilaq ad iffeɣ ɣer lesker-is ttuɣalen yilqayen n Senat. Tarrawt tadamant n Ruma tettɛeddi kra n 500 n yiseggasen, u taggara-nni d tuɣalin n yeqqimen ɣef yiwen wakud. Ur d-tefsa ara acku medden ɛeddin s ccekla. Tefsa acku aṭas n yergazen yesɛan lkilu ad yeɛṛeḍ kra, alamma d yiwen wergaz kan i yezmer ad yeskeṛ ayen yesɛa ddaw n ccekla. Dagi d Tadamant, ula d tamuɣli i tt-yeqqim am-nettwali. *
Ula d Suis, i yeqqimen s tamukrasit tussridt alamma tura. Deg yiɣiren n Glarus d Appenzell Innerrhoden, iɣermanen ɛad mlalent deg tagrumma timallayt, landsgemeinde, yerna ferrnen ɣef isaḍufen s ucufu n ifassen, deg umkan amallay. Deg uleɣ federalt, iɣeramen iswisaten ferren rebɛa n tikkal i useggas ɣef referendumen i d-iggar tabzert, taminbut, tigatin n berra, ibeddilen i tmendawt, ḥedd kra yesɛan azal. Yal tarbaɛt n iɣeramen tezmer ad teḥettem referendum ɣef yal asaḍuf s ujmaɛ n 50,000 n ucaṛa. Anaru d akken anaman n Suis, ugar n yal yiwen deg umaḍal isnerni, ilaq ad d-yefk tasertit i yeqebbel uɣaɛs.
Force a referendum
0 / 50,000 signatures
Any citizen group can force a referendum on any law.
Federal votes
four times a year
Newwi aḥric icmaten n umedya n Iruman, tazmert tetwaceggḍ deg uball amecṭuḥ n imusnawen ttkemmilen, newweḍ aḥric yelhan, asebɣes n weɣrim.
Tferreneḍ amuwakkal. Seg tessint i deg iṭṭef axeddim, isnasen-is ur d-ddunent ara akkw d ayinek. Itarra-d i:
Tamacint n ukabar i isseyyer asnefru-s i tefrunt i d-iteddun.
Imewjaden i d-yetfekken adrim n tcaṛti-s.
Ilubyisten i d-uran ifecka yerna fessren-ten i imexdamen.
Imaḍaren n teftek deg uɣiwen-is.
Ladada n tdusi-s, i ittwakelfen s usidi n tegrumma.
Kečč d aḥric n imerza 6 deg tebdart-a, deg umkan ifazen. Anagraw mačči yerẓa s wakken ur d-iteddu ara akken ad isekken d-yexdam. Yerẓa s wakken d acu i tt-yexdmen yebda yefri yexdem i medden azal n tsut aya.
Atan annas i d-iteddu deg tezraft n tmukrasit deg yecudraren-iseggasen. Tikti ay-illan ddaw-as tlha.
One million citizens, four courses of stone
Still serving, for as long as they keep representing the people who chose them.
Yal amuwakkal d aɛqal yiwen seg medden i t-id-ferrnen. Tukksa tedda s yiman-is ɣef 5% n usruḥ n usebɛem. Ulac win i d-ittjmaɛen tazmert n tilawit.
Iɣeramen ttwasududen ɣef uleɣ adignan. Yal 1,000 yiɣeramen ferrnen yiwen umuwakkal seg-sen. Amuwakkal mačci d aserdas, d argaz n tnabbawt s uxeddim-is yefren tamasiwt ɣef akud yefren.
1,000 n imuwakkalen seg umnaḍ ttfernen, garesen, 100 imuwakkalen deg uleɣ amnaḍen. Tuksa-nni. Akud-nni.
100 imuwakkalen imnaḍanen seg yal amnaḍ ferrnen 10 deg uleɣ aɣelnaw. 10-i fkan iwellihen i tsertit taɣelnawt.
Ulac aṭun asertan amwabbal. Ulac imewjaden. Ulac ikabaren, neɣ ahat assaɣen ifellen kan. Yal amuwakkal deg yal aleɣ d aɛqal yiwen seg umizar-is anṣaɛiyan, yerna yettmuwwabbel srid ɣer medden i t-id-fernen, yerna tukksa teḍṛa srid yerna s lwakti. Ma yerreẓ usebki-ines ugar n uɣanim amecṭuḥ, am 5%, ad t-id-kksen. Ulac aɣanib n tefrunt. Ulac aẓwig n rebɛa iseggasen. Mebla tukksa, anagraw yetuɣal ɣer wasebki ɛadi, d ayen i nesɛa yerna ay-ur iteddun ara. S tukksa, asnas yedduri: imuwakkalen ilaq ad rrn-d s tlawit asebki n imdanen-nni i ten-id-fernen, axaṭer imdanen-nni zemren ad jbeden ssaḥra deg yal asefḍ. *
Ur tesseḥwajeḍ ara ad tmuqleḍ kan amazray amezgar. Imusnawen imazganen n usertan ttuyalen yett ɣef ayagi.
Direct democracy, historical and modern attempts
508 BC
Athenian democracy founded
494 BC
Roman tribunes of the plebs
1231
First Swiss landsgemeinde (Uri)
1789
French Revolution pyramidal voting attempts
1977–2011
Libyan Jamahiriya (Gaddafi)
2002
Bryan Ford publishes Delegative Democracy
2010
German Pirate Party launches LiquidFeedback
2014
Estonia begins e-residency / digital democracy infrastructure
Tamukrasit talilqit d isem aɣaranab n unagraw anida iɣeramen zemren ad fern srid ɣef yal aɣbel, neɣ ad d-mekklen tafrent-nsen ɣef usentel umaẓlay i bnadem umnen, yerna ad sruɣen amkal-a ass yebɣu yili. Akabar Apirat Almani d nutni i yesseqdcen amezwaru anagraw axeddam i waya, LiquidFeedback, yerna isseqdec-it i tnabaḍt tagensant. Loomio di Zelanda Tamaynut yebna inurra imeẓyanen. Tanabbaḍt n Estonya tessenfa tisɣiyin seg aya s tafrut-is tamuṭnant.
Tamukrasit n umuwakkel d amedya yemxalef ifelen anida imuwakkalen ttawin tferrint n tidet n imdanen i ten-id-fernen, ihi amuwakkal i ittwalin 1,000 yiɣeramen yefre 1,000 yiferrey, mačči yiwen. Aya yefkar amuwakkalen asuref iwallaen: tezmreḍ ad twaliḍ akken n tidet amek yefre ɣef yal aɣbel, yerna ma yefre s wakken sruɣen imdanen i t-id-fernen.
Imasal-en yedduyen ɣer uɣbel azur n tmukrasit tasebkat: asebkayt, mi tetwafka, ur tezmir ad tetwakkes s tezzla yelaq. Aẓwig n tefrunt n rebɛa iseggasen yefuhem aṭas. Amaḍal amazgan d-yettak iɣtasen imeqranen yal simana.
Tikti-yi tetwaɛeṛḍ di Libya seg 1977 ddaw n Muammar Gaddafi. Adlis Azegzaw-is yenna-d anasen pyramidan am-nettan n Itigrumman n imdanen d Tirubaɛ n imdanen, s imuwakkalen i d-yetwakksen seg ddaw. Iɣeramen llan d iɛeggalen ɛqlay deg tagrumma-nsen tadignant. Ulac ikabaren isertanen.
Ur yedda ara, yerna afecel yelmedl. Gaddafi yeṭṭef anasen ufayan n "Atumal Anekrazi" deffir n waki n tmukrasit tunsibt, yettsey ɣef tserdast, isakuyen n laman, d tferrut n nnafṭi. Tigrumman n imdanen llant n tidet, maca ulac tazmert ɣef tɣawsiwin i sɛant azal n tidet. Tikti tlha-d. Asnas yetwaḥkar sɣur uleɣ n tazmert i waselway werǧin yruḥ.
The Green Book, as built
Aleqdem mačči d akken tamukrasit tussridt ur teddu ara. D akken yal aleɣ-is ilaq ad iettwasuneɣ s teɣrest belli kra ad iɛred ad t-icabret seg ufella. Amedya Aswisi yedduri axaṭer ulac n ulli n "Atumal Anekrazi." Amedya n Athanat idda axaṭer ulac umdan i tetwaǧǧa ad yili n tilawt. Alɣa unsib waḥd-s ur d-yegri ara. *
Tuget n wayen yerẓan deg usertan n tura iteddu ɣer yiḍer-nni: iɣtasen i d-fkan medden ur ttalalin ineggura.
Amuwakkel yefr i trad. Ur ittnaɣ ara. Arrac-is ur ttnaɣen ara. Yedda axxam-is ɣer talwit.
Amuwakkel yefr i tukksa n tbazart i d-yetwaxalsen s urham. Yuɣal d arnabi ɣef tafrent uqbel ad d-tas lefatuṛa.
Amuwakkel yefr i wesqer n tegnatit. Yetidir deg uɣir n imerkanten ur nliẓ ara s usefra.
Mi llan imdanen ittwaxedmen iɣtasen ilaq ad iddren d ineggura n iɣtasen, iɣtasen lhin ugar. Mačci ḥerz. Mačci tarwa. Maca yetwacaben, s wamek ad asebki n tura ur tezmir.
Aɛqal i ilaq ad immal imdanen i d-yetwala yal simana di uceddem ad ifre s tarrayt mxalaft seg umuwakkal aɣelnaw i ittsafgan ɣer wexxam-is yiwen tikkelt i waggur. Acudd n usuref, yerẓan tura, yetuɣal-d.
Aslaḍ n ssuma n tidet. Ayagi mačči d ilelli. Tamukrasit tussridt ttawel ɣef tuget n iɣbalan. Tigaratin n berra tikwal sseḥwajen aɣtas di ɛecrin n tdaqiqin. Anagraw i d-iḥettmen amegrayen d agim n imuwakkalen ur izmir ad d-yefk ayagi. Kra n tasitin, anekkar di lawan n trad, tasiwiyin n bank ameqran, tririwin n usefrek itzamren, sseḥwajen tirubaɛ timeẓyanin xeddment s tezzla.
Asegmaḍ d ahybridan. Tuget n iɣtasen ttalin ɣer pyramide. Tabdart drust tedmast, tariri n tegnit, asefrek atikniki, tasertit n iqectaqen, teqim ɣur tirubaɛ tameẓyanin s sunset clauses d wasenqed n weɣrim mbaɛd. Tuget n iɣtasen ixatarnin mazal ttalin ɣer ugim.
Taẓẓalt tamezwarut d tin i yeqqimen s teɣzi. Yergazen n tutlayt yenna belli ad ten-yerr akken ad ttwali. Ɣef 1776, Bensilvanya tarra tasertit-is tafellahat deg tmurtiyin tiqburin: yiwen n uɣrim, iqqim yal aseggas, ulac amsebbel s ccekla, u yal aɣaraw n tmuɣli yettwabder yeqqim alamma ad yawi asentel mbaɛd, ɣer ussan-nniḍen. Imdanen n tutlayt ttwasuffɣen yal yiwen, ṭṭfen-t. James Madison yenna belli timukraṭiyin timẓiyin "ttwasmiɣen s tudert-nsen ceqqan am akken ttwasmiɣen s lmut-nsen". Bensilvanya tuɣal-d ɣer tasertit-nni deg 1790. Tmurt n Tmerikt tessenna Senat, aselway, u tiwwura n arba n iseggasen. *
Ttwalan s wayen i d-ttawin deg wawal n tɣawsa, maca ur ttwalan ara s tɣawsiwin. Athanat tbedd-d tɣawsa: yiwen umesmeslay mlih d yiwen wass aɣerfan. Maca tabrat i ten-ṭṭfen d tuqqna: ajeddi n medden d tsertit, u dagi i yessuɣ. Tasertit n pyramide tesɛa tabrat-nniḍen. Ulac win yettmeslayen s tɣawsa n imdanen n milyun. Umuwakkal yettmeslay i medden i ten-iẓran. Iɣtasen imeqranen ttawin tiniḍ wis sin n tɣawsa ɣer tadelwit n tɣawsa, am akken Athanat tt-tesrureɛ Mytilene, u Bensilvanya tesmeḥ i ilugan-is ad ilmeɛ. *
Yella daɣen uɣilif n unsefra populistan. Tamukrasit tussridt deg ufuk amxalef tessufuɣ-d iɣtasen am Brexit, tafrent tagdazlt ɣef iɣbalan imukpli aṭas mebla aẓayan n inɣawasen ad ten-ixemmem mliḥ. Iswisaten zenfen ayagi s tnabbawt n irefrendumen imeẓyanen yetɛeddan i d-yebnan tasekla taɣaramt s lweqt. Stestaqsayen meyyat n isteqsiyen meẓyanen yal aseggas, yerna asebki yettmalen.
Anagraw n tura yetwabna meẓlay yerna ur d-yettak asebɛem n imdanen. Anagraw asrid i d-yetwabnan s lemḥasab ur d-yetili ara amwakel, maca ad iɣleq aweld n wayen ay-bɣan medden d wayen i tt-xeddment tnabaḍin-nsen.
Aql-aɣ neselḥa n tegnatin n 21-rad amḍan-iseggasen s tatiknulujit n usertan n 18-rad amḍan-iseggasen. Tamendawt Tamerikt tetwaru mi yeswa wawal yaweḍ seg tlemmast n tewlaya ɣer Washington snat n simanat ɣef siyseyya. Akken nebna anagraw i issuden akk ɣer tarbaɛt tamecṭuḥt n imussalen, ulac afaḍ-nniḍen.
Ackal-nni ulac-it. Yal aɣeram ɣur-s tafrut n teɣwalt ugar deg uǧib-is ugar n yelan ɣur tanabbaḍt akk n United States di 1850. Iɣtasen i sseḥwajen wagguren n usafer afakkan d ifusyalen yetwaru, tura zemren ad d-fkan-ten imileyen n medden deg yiwen waman, s usebḍer, s talɣut taṣwib, s usuref iwallaen.
Tatiknulujit tella. Imedyaten tezrayin llan. Iɛlaqen amaẓray, Athanat, Iruman, Suis, llan. Acu yegran d tabaɣest tasertant akken ad ttwabnu, axaṭer imdanen i sɛan tazmert tura d wid ur tt-sɛun.
Tamukrasit tussridt mačci d tawerga. D asteqsi ma nebɣa ad nkemmel ad netxellis tigrumma tussridt tassertant akken ad d-tefk iɣtasen i nukni, neɣ ma nebɣa ad nebdu ad ten-d-nefk s yiman-aɣ.
Igrikiyen fhemen ayagi 2,500 iseggasen aya. Nezmer akkenni ad t-nrebbeḥ.










